Zavod za zaštitu prirode Srbije je izvršio vrednovanje područja planine Rudnik, te je dostavljanjem Studije zaštite Ministarstvu zaštite životne sredine pokrenut postupak zaštite ovog područja dana 29.08.2023. godine. Shodno utvrđenim vrednostima i predloženoj kategoriji zaštite, Ministarstvo zaštite životne sredine pripremilo je Nacrt Uredbe, kojom se područje planine Rudnik kategoriše kao zaštićeno područje I (prve) kategorije, Predeo izuzetnih odlika, sa utvrđenim režimima zaštite I (prvog), II (drugog) i III (trećeg) stepena, ukupne površine 10.017,74 hektara.
Posebnu vrednost ovog područja predstavlja lokalitet „Veliki Šturac“, izdvojen kao najočuvaniji deo planine Rudnik sa ostacima autohtonih bukovih šuma, zaštićen još davne 1959. godine kao rezervat prirode, danas obuhvaćen režimom zaštite I stepena.
VREDNOSTI PRIRODNOG DOBRA
Planina Rudnik je najviši planinski predeo centralne Srbije sa najvišim vrhom, Cvijićev vrh, od 1132 m n.v. Karakterišu je relativno dobro očuvana prirodna i poluprirodna staništa kao i bogata hidrografska mreža. To je pre svega šumsko područje sa očuvanim listopadnim šumama koje se i danas nalaze u povoljnom stanju. Očuvanost primarnih staništa obezbeđuje prisustvo brojnih retkih i ugroženih vrsta koje doprinose da se biodiverzitet ove planine izdvaja u odnosu na ostale delove Šumadije.
Na području planine Rudnik utvrđeno je prisustvo 698 biljnih taksona, od kojih naročitu vrednost predstavljaju endemične biljne vrste koje u širem smislu pripadaju srednjeevropsko-planinskoj ili južnoevropsko-planinskoj areal grupi, a među njima se izdvajaju balkanski akantus (Acanthus balcani-cus) i planinski javor (Acer heldreichii subsp. visianii). Takođe su značajne i strogo zaštićene vrste božikovina (Ilex aquifolium) i banatski božur (Paeonia officinalis subsp. banatica) vrste za koje se propisuju posebne mere zaštite, očuvanja i unapređenja njihovih populacija. Različiti tipovi vegetacije, od različitih hrastovih do bukovih šuma, koji se neravnomerno smenjuju, uslovili su veliko bogatstvo faune užeg i šireg područja planine Rudnik koju čine brojne vrste koje su karakteristične za šumskoplaninska staništa umerenog pojasa Evrope za nadmorske visine do 1.100 m. Faunu planine Rudnik čine 45 vrsta sisara, 117 vrsta ptica, 20 vrsta vodozemaca i gmizavaca, 62 vrste insekata i 10 vrsta riba. Veliki broj zabeleženih vrsta je strogo zaštićen prema nacionalnom zakonodavstvu, a značajan broj predstavlja i vrste od međunarodnog značaja.
Zbog svih svojih vrednosti područje planine Rudnik prepoznato je kao Područje od značaja za Evropsku zajednicu (pSCIs – Sites of Community Importance) „Rudnik planina“, a predstavlja i deo Potencijalnog Područja od posebne zaštite (pSPA – Special Protection Areas) „Rudnik-Gruža“.
Pored bogatog biodiverzitata, područje Rudnika ima veoma bogatu i burnu istoriju kroz koju je postojala izražena interakcija čoveka i prirode, pre svega zbog postojanja značajnih ležišta mineralnih sirovina koja se i danas koriste, što je jedan od osnovnih pokretača bogate kulturne baštine na ovom području.
Ukupna površina PIO „Planina Rudnik“ iznosi 10.017,74 ha.
Na području Predla izuzetnih odlika „Planina Rudnik“ izdvojene su posebne prostorne celine sa režimima zaštite I, II i III stepena, u skladu sa prirodnim i stvorenim vrednostima, antropogenim uticajima, potrebnim merama za sprovođenje zaštite i očuvanja, kao i mogućnostima korišćenja i razvoja.
Područje pod režimom zaštite I stepena zauzima površinu od 13,95 ha (0,14% ukupno zaštićene površine). Nalazi se na lokalitetu Veliki Šturac i obuhvata površinu nekadašnjeg rezervata prirode. Područje pod režimom zaštite II stepena zauzima ukupnu površinu od 205,76 ha (2,05% ukupno zaštićene površine) i nalazi se na tri izolovane lokacije unutar prirodnog dobra, označene kao: „Mali Šturac“, „Ramaćki visovi“ i „Veliki Šturac II“. Prostor pod režimom zaštite III stepena zauzima ukupnu površinu od 9798,03 ha (97,81% ukupno zaštićene površine) i obuhvata teritoriju Predela izuzetnih odlika „Planina Rudnik“ koja nije pod režimima zaštite I i II stepena.
Kategorija prirodnog dobra prema klasifikaciji nacionalnog zakonodavstva planina Rudnik kategoriše se kao I (prva) kategorija – zaštićeno područje međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja i prema klasifikaciji Svetske unije za zaštitu prirode (IUCN kategorija) – Kategorija V – Zaštićeni kopneni/morski predeo (Protected landscape/seascape) koji obuhvata ona područja gde je dugotrajna interakcija čoveka i prirode proizvela jedinstvene ekološke, biološke, kulturne i estetske vrednosti, i gde je održavanje tog odnosa neophodno radi očuvanja ovih vrednosti.
Prema utvrđenim granicama Predeo izuzetnih odlika „Planina Rudnik“ administrativno se nalazi na teritorijama grada Kragujevca (K.O. Masloševo, K.O. Kamenica, K.O. Kotraža, K.O. Ljubićevac, K.O. Ramaća, K.O. Stragari, i K.O. Ugljarevac), kao i na teritoriji opština Gornji Milanovac (K.O. Gornja Crnuća, K.O. Prnjavor, K.O. Majdan, K.O. Rudnik i K.O. Svračkovci) i Topola (K.O. Guriševci, K.O. Gornja Šatornja, K.O. Manojlovci, K.O. Blaznava, K.O. Donja Šatornja i K.O. Jarmenovci).
Prema podacima Republičkog geodetskog zavoda u državnom vlasništvu se nalazi 5.725,14 ha (57,16%) površine zaštićenog područja. U privatnom vlasništvu je 3.472,80 ha (34,66%), u javnoj svojini 151,60 ha (1,51%), u crkvenom 652,90 ha (6,52%), dok se u ostalim oblicima svojine nalazi 15,30 ha (0,15%) površine.
Odnos površina sa režimom I, II i III stepena zaštite u odnosu na ukupnu površinu zaštićenog prirodnog dobra prikazan je u sledećoj tabeli:
| Režim zaštite | Površina u ha | % učešće |
| I stepen | 13,95 | 0,14 |
| II stepen | 205,76 | 2,05 |
| III stepen | 9798,03 | 97,81 |
| Ukupno | 10017,74 | 100,00 |
1. JAVNI UVID O NACRTU UREDBE O PROGLAŠENJU I STUDIJI ZAŠTITE PREDELA IZUZETNIH ODLIKA „PLANINA RUDNIK”, ODRŽAĆE SE U TRAJANJU OD 20 DANA, OD 28. AVGUSTA DO 16. SEPTEMBRA 2024. GODINE.
Nacrt uredbe o proglašenju Predela izuzetnih odlika „Planina Rudnik” i Studija zaštite sa kartografskom dokumentacijom (u daljem tekstu: dokumenti o zaštiti), koju je na osnovu ovlašćenja shodno čl. 102. i 103. Zakona o zaštiti prirode izradio Zavod za zaštitu prirode Srbije, Beograd, biće izloženi na javni uvid svakog radnog dana od 1000 do 1300 časova u prostorijama Ministarstva zaštite životne sredine, Beograd, Omladinskih brigada 1, soba 668 i Zavoda za zaštitu prirode Srbije, Beograd, Japanska 35, kao i na sajtu Ministarstva zaštite životne sredine i Zavoda za zaštitu prirode Srbije.
Fizička i pravna lica mogu u toku trajanja javnog uvida, zaključno sa 16. septembrom 2024. godine, dostaviti u pisanoj formi primedbe na dokumenta o zaštiti Ministarstvu zaštite životne sredine:
– poštom ili na pisarnicu, sa naznakom PIO „PLANINA RUDNIK” – Javni uvid o zaštiti,
– elektronskim putem na e-mail adresu aleksandra.doslic@eko.gov.rs
2. JAVNA RASPRAVA O DOKUMENTIMA O ZAŠTITI održaće se u sledećim terminima:
11. septembra 2024. godine
• sa početkom u 10.00 časova u Gornjem Milanovcu, u prostorijama Opštine Gornji Milanovac, velika skupštinska sala, Takovska 2;
• sa početkom u 13.00 časova u Topoli, u prostorijama Opštine Topola, skupštinska sala, Bulevar kralja Aleksandra I br. 9;
12. septembra 2024. godine
• sa početkom u 10.00 časova u Kragujevcu, u zgradi Gradske uprave grada Kragujevac, skupštinska sala, Trg Slobode 3.
U okviru javne rasprave biće razmatrane primedbe dostavljene tokom javnog uvida.
Javnu raspravu vodi komisija koju obrazuje Ministarstvo zaštite životne sredine.
U javnoj raspravi učestvuju fizička lica i predstavnici pravnih lica koji su podneli primedbe u pisanom obliku u toku trajanja javnog uvida, koji usmeno mogu obrazložiti podnete primedbe. O svakoj podnetoj primedbi obrađivač dokumenata o zaštiti javno iznosi svoj stav.
3. IZVEŠTAJ O IZVRŠENOM JAVNOM UVIDU I JAVNOJ RASPRAVI biće objavljen na internet stranici Ministarstva zaštite životne sredine i Zavoda za zaštitu prirode Srbije.
