U Blacu je 24. septembra 2025. godine održana javna rasprava o Nacrtu uredbe o proglašenju i studiji zaštite spomenika prirode ,,Prebreza – paleontološki lokalitet“.
Javnu raspravu su vodili predstavnici Ministarstva zaštite životne sredine Republike Srbije, a studiju zaštite Spomenik prirode „Prebreza – paleontološki lokalitet“ predstavio je mr Danko Jović, rukovodilac Kancelarije Zavoda za zaštitu prirode Srbije u Nišu.
Spomenik prirode „Prebreza – paleontološki lokalitet“ se nalazi u Južnoj Srbiji, ispod južnih obronaka planine Jastrebac, 3 km severozapadno od naselja Blace (u pravcu Kruševca).
Oko 50 miliona godina nakon izumiranja dinosaurusa (14 – 15 miliona godina), u epohi geološke istorije označene kao srednji miocen, paleontološko nalazište Prebreza nalazilo se na raskršću puteva tadašnjih kopnenih sisara koji su u potrazi za hranom i boljim životnim uslovima konstantno migrirali preko teritorije današnjeg Balkanskog poluostrva do dalekih kontinenata Azije i Afrike. Kao posledica izdizanja i spuštanja kopna, nivoi nekadašnjih pra mora – Tetisa i Paratetisa menjali su se više puta, što je prouzrokovalo povezivanje kopnenim mostovima tri kontinenta – Evrope, Azije i Afrike. Veliki broj najrazličitijih vrsta, među kojima su najbrojniji bili sisari, koristili su ove kopnene mostove kao migratorne puteve i tokom vremena evoluirali u nove grupe organizama. Brojni fosilni ostaci okamenjenih kostiju, otkrivenih na profilima sa leve i desne strane obale Gluvog potoka na lokalitetu Prebreza, poslužili su kao ogledalo geološke prošlosti i dokaz evolucije i postojanja tadašnjih praistorijskih sisara. Paleontološkom analizom otkopanih fosilnih kostiju utvrđeno je da su u to vreme, pre oko 15 miliona godina, na području nekadašnjeg Balkanskog poluostrva najviše živeli mesožderi (hijene i dr.), kopitari (konji, nosorozi), papkari (svinje, žirafe, goveda), surlaši (mastodon). Otkriveno je i nekoliko novih vrsta koje su prvi put identifikovane u Evropi, kao što su nova vrsta hijene i preteča gazele.
U takvim geografskim prilikama, na tlu Balkanskog poluostrva, razvijale su se suptropske šume, a klima je bila bez snažno izraženih smena godišnjih doba. Stanje na lokalitetu, pod čim se podrazumeva brojnost fosilnih ostataka, njihova očuvanost, način taloženja i drugo, omogućava nam izvođenje zaključaka i rešavanje brojnih nedoumica, ne samo o paleoekološkim prilikama na kopnu i u vodi koje su vladale u to vreme, već i o poreklu, načinu života i konačno, tajanstvenom izumiranju ovih praistorijskih sisara.
Javni uvid u Nacrt uredbe o proglašenju i studiju zaštite spomenika prirode ,,Prebreza – paleontološki lokalitet“ traje do 27. septembra 2025. godine, do kada pravna i fizička lica mogu dostaviti u pisanoj formi primedbe na dokumenta o zaštiti Ministarstvu zaštite životne sredine: poštom ili na pisarnicu, sa naznakom SP „Prebreza – paleontološki lokalitet” – javni uvid o zaštiti, kao i elektronskim putem na mejl adrese: lidija.stevanovic@eko.gov.rs i malisa.mladenovic@eko.gov.rs
