Javni uvid i javna rasprava o nacrtu uredbe o proglašenju i studiji zaštite PP „Veliki Jastrebac“
Zavod za zaštitu prirode Srbije je izvršio vrednovanje područja planine Veliki Jastrebac, te je dostavljanjem Studije zaštite Ministarstvu zaštite životne sredine pokrenut postupak zaštite ovog područja dana 04.09.2024. godine. Shodno utvrđenim vrednostima i predloženoj kategoriji zaštite, Ministarstvo zaštite životne sredine pripremilo je Nacrt Uredbe, kojom se područje planine Veliki Jastrebac kategoriše kao zaštićeno područje I (prve) kategorije, Park prirode, sa utvrđenim režimima zaštite I (prvog), II (drugog) i III (trećeg) stepena, ukupne površine 39.175,76 hektara. Na prostoru Parka prirode „Veliki Jastrebac“ postoje tri zaštićena područja: Rezervat prirode „Prokop“ Prva zaštita ovog lokaliteta datira još od 1958. godine kada je na osnovu Zakona o zaštiti spomenika kulture i prirodnih retkosti, Zavod za zaštitu prirode i naučno proučavanje prirodnih retkosti NR Srbije doneo Rešenje o stavljanju pod zaštitu države sastojine čiste brezove šume (Betula verrucosae) okružene mešovitom sastojinom na planini Velikom Jastrepcu („Službeni glasnik NRS“, br. 53/1958). Veličina rezervata je iznosio 5 ha i za ovu šumu je važio „režim apsolutnog rezervata“. Zavod za zaštitu prirode Srbije je 2006. godine uradio reviziju zaštite ovog područja u skladu sa tadašnjim istraživanjima i relevantnim zakonima i na osnovu toga izradio Studiju zaštite koja je predstavljala osnov za donošenje novog akta o zaštiti. Rezervat prirode „Prokop“ zaštićen je Uredbom o zaštiti Rezervata prirode „Prokop“ 2008. godine („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 93/2008), kao prirodno dobro izuzetnog značaja, odnosno I kategorije. Rezervat prirode „Prokop“ nalazi se na području opštine Kruševac, K.O. Buci, na k.p.br. 1772/1deo i 1760/1deo i obuhvata površinu od 5ha i 91a, u državnoj svojini. Stavljen je pod zaštitu da bi se očuvala izvorna šumska zajednica breze (Betula verrucosae) starosti do 70 godina, mešovita šumska zajednica breze i planinske bukve (Betulum verrucosae fagetosum), šumska zajednica planinske bukve i breze (Betulo-Fagetum moesiacae montanum), kao i šumska zajednica planinske bukve (Fagetum moesiacae montanum) i da bi se očuvala staništa prirodnih retkosti, naročito: riđi šumski mrav, mišar, šumska sova, kratkokljuni puzić, šareni daždevnjak, jež, veverica, sivi puh i dr., a u interesu nauke, obrazovanja i kulture. Na ovom području je utvrđen režim zaštite I stepena, kojim je zabranjeno korišćenje prirodnih bogatstava i isključeni svi drugi oblici korišćenja prostora i aktivnosti na zaštićenom prostoru, osim naučnih istraživanja i ograničene edukacije. Obezbeđeno je naučno praćenje stanja šumske zajednice breze (Betula verrucosae), mešovite šumske zajednice breze i planinske bukve (Betulum verrucosae fagetosum), šumske zajednice planinske bukve i breze (Betulo-Fagetum moesiacae montanum) i šumske zajednice planinske bukve (Fagetum moesiacae montanum); ekološki uslovi staništa; praćenje stanja populacija svih biljnih i životinjskih vrsta i prirodnih staništa od nacionalnog i međunarodnog značaja; analiza dendrometrijskih i drugih karakteristika drveća i žbunja; preduzimanje mera zaštite od požara i biljnih bolesti i štetočina jačeg intenziteta; ograničene posete u cilju obrazovanja i prikazivanje vrednosti zaštićenog prirodnog dobra. Ovim područjem upravlja Javno preduzeće „Srbijašume“, Beograd. U obuhvatu PP „Veliki Jastrebac“, rezervat prirode „Prokop“ je lokalitet „Prokop“ sa režimom zaštite I (prvog) stepena. Nepokretno kulturno dobro„Okolina manastira Naupare“ Područje „Okolina manastira Naupare“ stavljeno je pod zaštitom 1994. godine kao Nepokretno kulturno dobro „Okolina manastira Naupare“, Odlukom o proglašavanju zaštićene okoline manastira Naupare i stavljanju pod zaštitu predela izuzetnih odlika („Službeni list opštine Kruševac“, br. 633-1/1994). Ovu odluku je donela Skupština opštine Kruševac na osnovu Zakona o kulturnim dobrima („Službeni glasnik SRS“, br. 6/90) i Zakona o zaštiti životne sredine („Službeni glasnik RS“, br. 66/91). Radi postizanja planiranih vidova zaštite Manastira Naupare i njegove zaštićene okoline – predela izuzetnih odlika ovom odlukom utvrđene su dve zone zaštite: I i II zona za koje su propisane mere zabranjenih i dozvoljenih aktivnosti. U obuhvatu PP „Veliki Jastrebac“ osim dosadašnje zaštite obuhvaćen je i ceo šumski kompleks koji pripada Eparhiji Kruševačkoj i uspostavljeni su novi režimi tj. režim zaštite II i Režim zaštite III stepena. Spomenik prirode„Cerovi kod Đušinog groba“ „Cerovi kod Đušinog groba“ zaštićeni su 2003. godine kao Spomenik prirode „Cerovi kod Đušinog groba“ Odlukom o zaštiti tri stabla cera („Sl. glasnik opštine Blace“, br. 02-1/2003). Odluka je doneta od strane Skupštine opštine Blace na osnovu Zakona o zaštiti životne sredine („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 66/91, 83/92, 53/93, 48/94 i 53/95). Kasnije je doneta i Odluka o izmeni i dopuni Odluke o zaštiti tri stabla cera („Službeni glasnik opštine Blace“, br. I-501-126/2010). Ovo zaštićeno prirodno dobro je III kategorije – značajno prirodno dobro, na kome je uspostavljen režim zaštite III stepena, a o sprovođenju propisanih mera zaštite stara se JP „Srbijašume“, Šumska uprava Blace. „Cerovi kod Đušinog groba“ su sastavni deo PP „Veliki Jastrebac“ odnosno deo područja sa uspostavljenim režimom zaštite II (drugog) stepena. VREDNOSTI PRIRODNOG DOBRA Atraktivnu morfološku osobenost zaštićenog područja predstavlja sama planina Jastrebac, koji predstavlja horst, morfološki oblik, koji je nastao izdizanjem terena između više raseda i spuštanjem okolnog terena. Jastrebac ima oblik dome sa pružanjem istok-zapad. Na severnim i severozapadnim padinama Stracimira nalaze se dva lokaliteta koja treba izdvojiti. To su Stogovi i Mečije stene. Na ovim lokalitetima se mogu naći različite stene kako po obliku tako i po veličini. Neke se visoko uzdižu iz okolnog prostora, a neke samo izviruju, jer su većim delom zasute (Stanković, 2002). Geoektonski sklop i procesi, litološko-geološka građa i hidrografija osnova su nastanka, razvoja i oblika svih morfoloških oblika koji su formirani dejstvom egzogenih procesa. U ovom reljefu dominiraju fluvijalni i deluvijalno-proluvijalni procesi. Na brdsko-planinskim padinama preovlađuju erozioni oblici, a u kotlinama akumulacioni. Dominantni oblici nastali fluvijalnom erozijom, a koji dominiraju na čitavom zaštićenom području su normalne doline, uže i dublje usečene u matične stene, sa poprečnim profilom u obliku latiničnog slova V. Osim pomenutih oblika u okviru fluvijalnog reljefa javljaju se i druge vredne prirodne pojave vezane za dejstvo rečnih tokova, kao što su aluvijalne ravni, u dolinama većih rečnih tokova, u nizijskim područjima, a dok su kod manjih tokova rečne doline usečene u matičnu stenu i relativno uske. Po hidrografskim karakteristikama, prirodna vrednost Jastrepca je razgranata mreža vodenih tokova, koje otiču ka slivovima Južne Morave, Toplice i Rasine. Razvođe na Jastrepcu odvaja slivove zapadnomoravske desne pritoke Rasine od južnomoravske pritoke Toplice. Mnogobrojne reke i potoci usekle su svoje doline, koje u pojedinim delovima imaju odlike klisura. Veći vodotoci imaju razgranatu mrežu pritoka, koja je