Crvene knjige
Crvene knjige predstavljaju naučnu bazu podataka o vrstama koje su izložene opasnosti od izumiranja. Zadatak crvenih knjiga jeste da se stručnim argumentima i prikupljenim naučnim metodama istakne potreba očuvanja ugroženih vrsta, ukaže na nedostatke u postojećem sistemu zaštite i predlože rešenja kojima bi se moglo poboljšati stanje ili bar usporiti negativni procesi. U Srbiji je do sada objavljeno šest crvenih knjiga, i to prva pre 20 godina o biljkama, a zatim iz sveta faune o dnevnim leptirima, vodozemcima, gmizavcima, pticama i pravokrilcima.
CRVENA KNJIGA FAUNE SRBIJE VI – AKVATIČNI BESKIČMENJACI
Sveobuhvatno je sintetičko delo iz oblasti očuvanja diverziteta faune akvatičnih beskičmenjaka Srbije. Delo je rezultat velikog zajedničkog napora hidrobiologa sa ciljem očuvanja raznovrsne faune različitih vodenih grupa beskičmenjaka i zaštite njihovih staništa.
Publikacija sadrži pregled ranijih istraživanja, opšti pregled raznovrsnosti slatkovodnih ekosistema, ali razmatra i nomenklaturu, taksonomiju i metodologiju ocene nivoa ugroženosti akvatičnih beskičmenjaka. Posebnost ove Crvene knjige je što se bavi problemima ugroženosti ekološki definisane grupe – akvatični beskičmenjaci, a ne pojedinačnim taksonomskim grupama.
U Crvenoj knjizi akvatičnih beskičmenjaka opisano je 100 vrsta, od tog broja,uzimajući u obzir samo 4 najugroženije kategorije prema IUCN kriterijumima, 87 vrsta u Srbiji ima status ugroženih vrsta. Larve i adulti vodenih insekata (39 vrsta) i slatkovodni rakovi (32 vrste) su najugroženiji, a pored njih ugroženo je i 7 puževa, dve školjke, tri sunđera, tri oligoheta i jedna medicinska pijavica.
Knjiga je pisana dvojezično, na srpskom i engleskom jeziku, i bogato ilustrovana kartografskim prikazima, fotografijama i crtežima.
Autori knjige su: dr Ivana Živić, dr Katarina Stojanović, dr Zoran Marković, Miloš Jović, dr Milenka Božanić, dr Dragana Miličić, dr Vanja Marković, dr Aleksandar Ćetković, Vukašin Gojašina, dr Ana Petrović, dr Simona Đuretanović, dr Branko Miljanović, dr Tamara Jurca, dr Jelena Tomović, dr Katarina Zorić, dr Stefan Anđus, dr Ana Atanacković, dr Boris Novaković, dr Matija Petković.
Urednica knjige: prof. dr Ivana Živić
Izdavači: Biološki fakultet -Univerzitet u Beogradu, Zavod za zaštitu prirode Srbije.
Godina izdanja: 2024.
Format: 28 cm, 552 strana
Cena: 4.000,00 din.
CRVENA KNJIGA FAUNE SRBIJE V – RIBE
Rezultat je višegodišnjih terenskih i kabinetskih istraživanja 15 veoma kompetentnih ihtiologa iz nekoliko različitih institucija u Srbiji. Ova knjiga prikazuje vredne podatke o rasprostranjenosti slatkovodnih vrsta riba u Srbiji, kao i procenu njihovog statusa ugroženosti baziranu na velikom broju prikupljenih podataka.
Knjiga ima informativno-edukativni karakter i sadrži dve celine: uvodni deo i posebni deo. Uvodni deo se odnosi na osnovne informacije o diverzitetu faune riba u Srbiji, na procenu statusa ugroženosti vrsta, staništa riba kod nas, faktore ugrožavanja i mere zaštite. Posebni deo obuhvata pregled ugroženih vrsta riba u fauni Srbije, u kome je za 51 vrstu riba dato važeće naučno ime, taksonomski status, pregled osnovnih odlika (globalno i lokalno rasprostranjenje, opis vrste, populacione karakteristike, ekologija vrste, stanište, ribolovni značaj).
Knjiga je pisana dvojezično, na srpskom i engleskom jeziku, i bogato je ilustrovana kartografskim prikazima i fotografijama.
Autori knjige su: dr Aleksandar Bajić, mr Saša Branković, dr Gorčin Cvijanović, msr Laslo Galamboš, dr Aleksandar Hegediš, dr Milica Jaćimović, dr Jasmina Krpo-Ćetković, dr Saša Marić, dr Branko Miljanović, dr Dušan Nikolić, dr Nenad Sekulić, dr Stefan Skorić, dr Marija Smederevac-Lalić, dr Srđan Subotić, dr Željka Višnjić-Jeftić.
Urednici knjige su: prof. dr Aleksandar Hegediš i prof. dr Jasmina-Krpo Ćetković.
Izdavači su: Biološki fakultet Univerziteta u Beogradu, Zavod za zaštitu prirode Srbije, Institut za multidisciplinarna istraživanja Univerziteta u Beogradu.
Godina izdanja: 2024.
Format: 28 cm, 424 strana
CENA: 4.000,00 din.
Crvena knjiga flore Srbije
Prva Crvena knjiga je Crvena knjiga flore Srbije 1 – iščezli i krajnje ugroženi taksoni. Objavljena je 1999. godine i rezultat je višegodišnjeg rada i iskustva 30 botaničara iz Srbije. Ova monografija se odnosi na biljne vrste koje su na granici opstanka u našoj zemlji i kojima preti opasnost od iščezavanja. U publikaciji je dat status 171 ugroženog biljnog taksona (vrsta i podvrsta), što čini oko 5% ukupne flore Srbije, prikazano je stanje njihovih populacija, mesta nalaza, značaj taksona, uzroci njihovog iščezavanja i ugroženosti i predlog mera zaštite. U odnosu na ukupan broj iščezlih i krajnje ugroženih taksona, 4 taksona je nepovratno izgubljeno iz svetskog genofonda, jer su predstavljali endemične vrste čiji se areal nalazio samo na teritoriji Srbije (kragujevački slez, vranjski slez, bezčekinjasta udovičica i moravski orašak), dok 46 taksona više ne živi u Srbiji, ali se i dalje mogu naći u susednim državama ili u ex situ uslovima kao što su botaničke bašte. Krajnje je ugroženo 121 vrsta i postoji opasnost da sa velikom verovatnoćom u bliskoj budućnosti nestanu sa naših prostora ili iz sveta ako im se ne posveti odgovarajuća pažnja u smislu zaštite, očuvanja i unapređenja njihovih populacija u prirodi.
Urednik: dr Vladimir Stevanović
Izdavači: Ministarstvo zaštite prirodnih bogatstava i životne sredine Srbije, Biološki fakultet Univerziteta u Beogradu
Godina izdanja: 1999.
Format: 28 cm, 566 strana
Crvena knjiga dnevnih leptira Srbije
U izdanju Zavoda je 2003. godine objavljena i druga Crvena knjiga – Crvena knjiga dnevnih leptira Srbije – Lepidoptera: Hesperioidea i Papilionoidea, autora dr Predraga Jakšića. Autor je prihvatio međunarodnu IUCN klasifikaciju kategorija ugroženosti, na osnovu kojih je od 192 vrste dnevnih leptira Srbije u knjizi izdvojio i analizirao 57 vrsta leptira koje predstavljaju 34% faune leptira Srbije. Među ovim vrstama, jedna ima status iščezle vrste, 22 su ugrožene, 24 ranjive, 7 imaju status retkih vrsta i 3 koje nisu ugrožene. Pored iščezlog fruškogorskog belca, među najugroženijim su i Alpijska hisperida, lastin repak, čipkasti belac, Staroplaninska i Prokletijska erebija, Apolonov leptir, zanovetak, mali i modri prelivac, mrki šarenac i Inova sedefica.
Autor: dr Predrag Jakšić
Godina izdanja: 2003.
Format: 30 cm, 198 strana
Crvena knjiga faune Srbije I Vodozemci
Nakon 12 godina od izlaska Crvene knjige dnevnih leptira, 2015. godine su objavljene prve dve crvene knjige kičmenjačke faune. Prva je Crvena knjiga faune I – Vodozemci, nastala kao rezultat višedecenijskog terenskog i trogodišnjeg kabinetskog rada tima batrahologa Srbije. U izradi publikacije je učestvovalo 11 autora, a za urednike su potpisani dr Miloš Kalezić, dr Ljiljana Tomović i dr Georg Džukić. U knjizi je procenjen status za 10 vrsta vodozemaca (pet vrsta repatih vodozemaca – crni daždevnjak, planinski mrmoljak, obični veliki mrmoljak, podunavski veliki mrmoljak i Burešov dugonogi veliki mrmoljak i pet vrsta bezrepih vodozemaca – obična češnjarka, Sirijska češnjarka, mala zelena žaba, grčka žaba i žaba travnjača), koje predstavljaju 47% faune vodozemaca u Srbiji u odnosu na ukupno evidentiranu 21 vrstu. Sadrži i detaljne informacije o značenju i značaju crvenih knjiga, opšte odlike i diverzitet vodozemaca Balkanskog poluostrva i Srbije, a prikazani su i princip rada i struktura podataka korišćenih za crvenu knjigu, staništa vodozemaca, procena ugroženosti, faktori ugrožavanja i mere njihove zaštite.
Urednici : dr Miloš Kalezić, dr Ljiljana Tomović, dr Georg Džukić
Autori: mr Rastko Ajtić, dr Georg Džukić, mr Danko Jović, dr Miloš Kalezić, dr Imre Krizmanić, dr Nenad Labus, dr Dmitar Lakušić, dr Katarina Ljubisavljević, dr Ljiljana Tomović, dr Aleksandar Urošević, dr Tanja Vukov
Godina izdanja: 2015.
Suizdavač: Biološki fakultet Univerziteta u Beogradu
Format: 29 cm, 207 strana, pisana dvojezično, na srpskom i engleskom jeziku
Crvena knjiga faune Srbije II Gmizavci The Red Book of Fauna of Serbia II – Reptiles
2015. godine izašla je i druga crvena knjiga kičmenjačke faune, a to je Crvena knjiga faune II – Gmizavci, u kojoj je prikazan status za 16 vrsta kornjača, guštera i zmija (3 vrste kornjača – barska, Grčka i šumska kornjača, 7 vrsta guštera – Kočijev gekon, kratkonogi gušter, ljuskavi gušter, šumski gušter, južni zidni gušter, stepski gušter, planinski gušter i 6 vrsta zmija – stepski smuk, četvoroprugi smuk, šilac, poskok, šarka i šargan), što predstavlja oko 75% od ukupno registrovane 24 vrste gmizavaca u Srbiji. Srbija se na globalnom nivou, kao i u odnosu na Balkansko poluostrvo, ne odlikuje visokim specijskim diverzitetom gmizavaca. Međutim, po stepenu ugroženosti gmizavaca, Srbija ne zaostaje za globalnim trendovima. Struktura publikacije je ista kao i za crvenu knjigu vodozemaca, i u njenoj izradi je takođe učestvovalo 11 autora i 3 urednika. Knjiga sintetizuje sveobuhvatne informacije, od opštih odlika gmizavaca Srbije i njihovog diverziteta u Srbiji i na Balkanu, preko opisa biologije i ekologije pojedinačnih vrsta izdvojenih po kriterijumima ugroženosti, do stepena ugroženosti staništa, faktora ugrožavanja i mera njihove zaštite. Kao takve, predstavljaju osnovu razumevanja i sprovođenja zaštite ove grupe kičmenjaka. Podaci i naučna znanja o zaštiti vrsta koje monografija obuhvata su: rasprostranjenje, ekološke odlike, dinamika populacija, stepen ugroženosti vrsta, uzroci ugroženosti, mere zaštite i preporuke metoda praćenja stanja populacija i utvrđivanja prioriteta u zaštiti.
Urednici : dr Ljiljana Tomović, dr Miloš Kalezić, dr Georg Džukić
Autori: mr Rastko Ajtić, dr Sonja Đorđević, dr Georg Džukić, mr Danko Jović, dr Miloš Kalezić, dr Imre Krizmanić, dr Nenad Labus, dr Dmitar Lakušić, dr Katarina Ljubisavljević, dr Ljiljana Tomović, dr Aleksandar Urošević
Suizdavač: Biološki fakultet Univerziteta u Beogradu
Godina izdanja: 2015.
Format: 29 cm, 265 strana, pisana dvojezično, na srpskom i engleskom jeziku
Crvena knjiga faune Srbije III Ptice Red Book of Fauna of Serbia III – BIRDS
Crvena knjiga faune Srbije III – Ptice iz 2018. godine rezultat je rada 36 autora i 7 urednika koji su imali zadatak da prikupe, analiziraju, protumače i u izveštaje o riziku od iščezavanja sažmu i pretoče gotovo nesagledivu količinu podataka i znanja o pticama Srbije, koje su tokom skoro tri veka prikupljali prirodnjaci i naučnici različitih profesija. U ovoj monografiji su date informacije o značaju crvenih knjiga i istorijskom pregledu istraživanja ptica Srbije, o njihovim opštim odlikama, ugroženosti i raznovrsnosti, izvorima i strukturi podataka za procenu rizika od iščezavanja kao i procenu ugroženosti ptica u Srbiji, o njihovim staništima, faktorima ugrožavanja i merama zaštite. Dat je i pregled ugroženih gnezdećih i negnezdećih populacija zasnovan na bazi podataka sa više od 312.000 nalaza koje su prikupili sami autori i brojni poznavaoci ptica. Ukupno su obuhvaćena 352 pouzdano zabeležena taksona u Srbiji do 2016. godine, procenjen je rizik od iščezavanja gnezdećih populacija 255 vrsta i negnezdećih populacija svih vrsta. U grupi gnezdećih populacija, u statusu regionalno iščezlih taksona identifikovano je 14 vrsta, 15 kritično ugroženih, i po 22 ugrožene i ranjive. U grupi negnezdećih populacija, u statusu regionalno iščezlog taksona identifikovana je jedna vrsta, 4 kritično ugroženih, 14 ugroženih i 17 ranjivih vrsta. Cilj izrade Crvene knjige ptica Srbije bio je da se stvori pouzdan instrument koji bi činio naučnu i stručnu osnovu za zaštitu i očuvanje divljih ptica naše zemlje.
Urednici: Dimitrije Radišić, Voislav Vasić, Slobodan Puzović, Milan Ružić, Marko Šćiban, Bratislav Grubač, Ante Vujić
Autori: Dimitrije Radišić, Slobodan Puzović, Voislav Vasić, Marko Šćiban, Milan Ružić, Bratislav Grubač, Ante Vujić, Saša Rajkov, Radislav Mirić, Draženko Rajković, Miloš Radaković, Marko Tucakov, Uroš Pantović, Oto Sekereš, Atila Agošton, Daliborka Stanković, Goran Sekulić, Ivan Đorđević, Marko Raković, Nikola Stojnić, Jožef Gergelj, Nikola Matović, Nikola Stanojević, Milivoj Vučanović, Dejan Đapić, Ištvan Balog, David Grabovac, Ivan Medenica, Brano Rudić, Dragan Simić, Stefan Skorić, Dragan Gačić, Milica Radanović, Sandra Jovanović, Miroslav Vračarić, Ana Vuletić
Suizdavač: Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Novom Sadu, Departman za biologiju i ekologiju, Društvo za zaštitu i proučavanje ptica Srbije
Godina izdanja: 2018.
Format: 28 cm, 552 strane, knjiga je pisana dvojezično, na srpskom i engleskom jeziku
Cena:4.600,00 RSD
Crvena knjiga faune Srbije IV -Pravokrilci Red Data Book of Fauna of Serbia IV- ORTHOPTERA
Krajem 2018. godine izašla je Crvena knjiga faune Srbije IV Pravokrilci čiji su autori Dragan Pavićević, dr Ivo Karaman i dr Mladen Horvatović. U publikaciji je, kao i u ostalim objavljenim crvenim knjigama, opisan značaj crvenih knjiga i kategorija i kriterijuma ugroženosti po IUCN-u, a dat je i prikaz opštih odlika i diverziteta pravokrilaca Balkanskog poluostrva, istorijata istraživanja pravokrilaca u Srbiji, njihovih staništa, faktora ugrožavanja i mera zaštite. Dat je pregled 45 ugroženih taksona pravokrilaca u fauni Srbije, među kojima su i jedna regionalno izumrla vrsta Bradyporus (Callimenus) macrogaster longicollis, 4 kritično ugrožene (kao što je Pančićev skakavac), 3 ugrožene i 27 ranjivih vrsta i 10 vrsta koje imaju status gotovo ugroženih vrsta. Osnovni cilj ove monografije je da ukaže na neophodnost sveobuhvatne zaštite najugroženijih vrsta pravokrilaca na teritoriji Republike Srbije. Kako su ovi insekti često ograničene distribucije i tesno vezani za određeni tip staništa, njihova zaštita moguća je samo uz trajnu zaštitu staništa koja naseljavaju. Tokom višedecenijskih terenskih istraživanja širom Srbije i literaturnih podataka, došli smo do broja od 35 taksona, za koje smatramo da su potencijalno ugroženi, ili na ivici potpunog nestanka iz faune Srbije. U pitanju je oko 18 % pravokrilne faune Srbije.
Urednica: profesorka dr Milica Pavkov Hrvojević
Autori: Dragan Pavićević, dr Ivo Karaman, dr Mladen Horvatović
Suizdavač: Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Novom Sadu, Departman za biologiju i ekologiju
Godina izdanja: 2018.
Format: 29 cm, 246 strana, knjiga je pisana dvojezično, na srpskom i engleskom jeziku
Cena:2.600,00 RSD