Javni uvid i javna rasprava o nacrtu uredbe o proglašenju i studiji zaštite PIO „Planina Rudnik“
Zavod za zaštitu prirode Srbije je izvršio vrednovanje područja planine Rudnik, te je dostavljanjem Studije zaštite Ministarstvu zaštite životne sredine pokrenut postupak zaštite ovog područja dana 29.08.2023. godine. Shodno utvrđenim vrednostima i predloženoj kategoriji zaštite, Ministarstvo zaštite životne sredine pripremilo je Nacrt Uredbe, kojom se područje planine Rudnik kategoriše kao zaštićeno područje I (prve) kategorije, Predeo izuzetnih odlika, sa utvrđenim režimima zaštite I (prvog), II (drugog) i III (trećeg) stepena, ukupne površine 10.017,74 hektara. Posebnu vrednost ovog područja predstavlja lokalitet „Veliki Šturac“, izdvojen kao najočuvaniji deo planine Rudnik sa ostacima autohtonih bukovih šuma, zaštićen još davne 1959. godine kao rezervat prirode, danas obuhvaćen režimom zaštite I stepena. VREDNOSTI PRIRODNOG DOBRA Planina Rudnik je najviši planinski predeo centralne Srbije sa najvišim vrhom, Cvijićev vrh, od 1132 m n.v. Karakterišu je relativno dobro očuvana prirodna i poluprirodna staništa kao i bogata hidrografska mreža. To je pre svega šumsko područje sa očuvanim listopadnim šumama koje se i danas nalaze u povoljnom stanju. Očuvanost primarnih staništa obezbeđuje prisustvo brojnih retkih i ugroženih vrsta koje doprinose da se biodiverzitet ove planine izdvaja u odnosu na ostale delove Šumadije. Na području planine Rudnik utvrđeno je prisustvo 698 biljnih taksona, od kojih naročitu vrednost predstavljaju endemične biljne vrste koje u širem smislu pripadaju srednjeevropsko-planinskoj ili južnoevropsko-planinskoj areal grupi, a među njima se izdvajaju balkanski akantus (Acanthus balcani-cus) i planinski javor (Acer heldreichii subsp. visianii). Takođe su značajne i strogo zaštićene vrste božikovina (Ilex aquifolium) i banatski božur (Paeonia officinalis subsp. banatica) vrste za koje se propisuju posebne mere zaštite, očuvanja i unapređenja njihovih populacija. Različiti tipovi vegetacije, od različitih hrastovih do bukovih šuma, koji se neravnomerno smenjuju, uslovili su veliko bogatstvo faune užeg i šireg područja planine Rudnik koju čine brojne vrste koje su karakteristične za šumskoplaninska staništa umerenog pojasa Evrope za nadmorske visine do 1.100 m. Faunu planine Rudnik čine 45 vrsta sisara, 117 vrsta ptica, 20 vrsta vodozemaca i gmizavaca, 62 vrste insekata i 10 vrsta riba. Veliki broj zabeleženih vrsta je strogo zaštićen prema nacionalnom zakonodavstvu, a značajan broj predstavlja i vrste od međunarodnog značaja. Zbog svih svojih vrednosti područje planine Rudnik prepoznato je kao Područje od značaja za Evropsku zajednicu (pSCIs – Sites of Community Importance) „Rudnik planina“, a predstavlja i deo Potencijalnog Područja od posebne zaštite (pSPA – Special Protection Areas) „Rudnik-Gruža“. Pored bogatog biodiverzitata, područje Rudnika ima veoma bogatu i burnu istoriju kroz koju je postojala izražena interakcija čoveka i prirode, pre svega zbog postojanja značajnih ležišta mineralnih sirovina koja se i danas koriste, što je jedan od osnovnih pokretača bogate kulturne baštine na ovom području. Ukupna površina PIO „Planina Rudnik“ iznosi 10.017,74 ha. Na području Predla izuzetnih odlika „Planina Rudnik“ izdvojene su posebne prostorne celine sa režimima zaštite I, II i III stepena, u skladu sa prirodnim i stvorenim vrednostima, antropogenim uticajima, potrebnim merama za sprovođenje zaštite i očuvanja, kao i mogućnostima korišćenja i razvoja. Područje pod režimom zaštite I stepena zauzima površinu od 13,95 ha (0,14% ukupno zaštićene površine). Nalazi se na lokalitetu Veliki Šturac i obuhvata površinu nekadašnjeg rezervata prirode. Područje pod režimom zaštite II stepena zauzima ukupnu površinu od 205,76 ha (2,05% ukupno zaštićene površine) i nalazi se na tri izolovane lokacije unutar prirodnog dobra, označene kao: „Mali Šturac“, „Ramaćki visovi“ i „Veliki Šturac II“. Prostor pod režimom zaštite III stepena zauzima ukupnu površinu od 9798,03 ha (97,81% ukupno zaštićene površine) i obuhvata teritoriju Predela izuzetnih odlika „Planina Rudnik“ koja nije pod režimima zaštite I i II stepena. Kategorija prirodnog dobra prema klasifikaciji nacionalnog zakonodavstva planina Rudnik kategoriše se kao I (prva) kategorija – zaštićeno područje međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja i prema klasifikaciji Svetske unije za zaštitu prirode (IUCN kategorija) – Kategorija V – Zaštićeni kopneni/morski predeo (Protected landscape/seascape) koji obuhvata ona područja gde je dugotrajna interakcija čoveka i prirode proizvela jedinstvene ekološke, biološke, kulturne i estetske vrednosti, i gde je održavanje tog odnosa neophodno radi očuvanja ovih vrednosti. Prema utvrđenim granicama Predeo izuzetnih odlika „Planina Rudnik“ administrativno se nalazi na teritorijama grada Kragujevca (K.O. Masloševo, K.O. Kamenica, K.O. Kotraža, K.O. Ljubićevac, K.O. Ramaća, K.O. Stragari, i K.O. Ugljarevac), kao i na teritoriji opština Gornji Milanovac (K.O. Gornja Crnuća, K.O. Prnjavor, K.O. Majdan, K.O. Rudnik i K.O. Svračkovci) i Topola (K.O. Guriševci, K.O. Gornja Šatornja, K.O. Manojlovci, K.O. Blaznava, K.O. Donja Šatornja i K.O. Jarmenovci). Prema podacima Republičkog geodetskog zavoda u državnom vlasništvu se nalazi 5.725,14 ha (57,16%) površine zaštićenog područja. U privatnom vlasništvu je 3.472,80 ha (34,66%), u javnoj svojini 151,60 ha (1,51%), u crkvenom 652,90 ha (6,52%), dok se u ostalim oblicima svojine nalazi 15,30 ha (0,15%) površine. Odnos površina sa režimom I, II i III stepena zaštite u odnosu na ukupnu površinu zaštićenog prirodnog dobra prikazan je u sledećoj tabeli: Režim zaštite Površina u ha % učešće I stepen 13,95 0,14 II stepen 205,76 2,05 III stepen 9798,03 97,81 Ukupno 10017,74 100,00 1. JAVNI UVID O NACRTU UREDBE O PROGLAŠENJU I STUDIJI ZAŠTITE PREDELA IZUZETNIH ODLIKA „PLANINA RUDNIK”, ODRŽAĆE SE U TRAJANJU OD 20 DANA, OD 28. AVGUSTA DO 16. SEPTEMBRA 2024. GODINE. Nacrt uredbe o proglašenju Predela izuzetnih odlika „Planina Rudnik” i Studija zaštite sa kartografskom dokumentacijom (u daljem tekstu: dokumenti o zaštiti), koju je na osnovu ovlašćenja shodno čl. 102. i 103. Zakona o zaštiti prirode izradio Zavod za zaštitu prirode Srbije, Beograd, biće izloženi na javni uvid svakog radnog dana od 1000 do 1300 časova u prostorijama Ministarstva zaštite životne sredine, Beograd, Omladinskih brigada 1, soba 668 i Zavoda za zaštitu prirode Srbije, Beograd, Japanska 35, kao i na sajtu Ministarstva zaštite životne sredine i Zavoda za zaštitu prirode Srbije. Fizička i pravna lica mogu u toku trajanja javnog uvida, zaključno sa 16. septembrom 2024. godine, dostaviti u pisanoj formi primedbe na dokumenta o zaštiti Ministarstvu zaštite životne sredine: – poštom ili na pisarnicu, sa naznakom PIO „PLANINA RUDNIK” – Javni uvid o zaštiti,– elektronskim putem na e-mail adresu aleksandra.doslic@eko.gov.rs 2. JAVNA RASPRAVA O DOKUMENTIMA O ZAŠTITI održaće se u sledećim terminima: 11. septembra 2024. godine • sa početkom u 10.00 časova u Gornjem Milanovcu, u prostorijama Opštine Gornji Milanovac, velika skupštinska sala, Takovska 2;• sa početkom u
Javni uvid i javna rasprava o nacrtu uredbe o proglašenju i studiji zaštite PP „Golija“
Prvo zaštićeno prirodno dobro na području planine Golije je deo prostora na mestu zvanom „Iznad Ljutih livada“ čije je Rešenje doneo Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje prirodnih retkosti NR Srbije broj 27/50, tačnije 11. avgusta 1950. godine. Nakon sedam godina, tačnije 4. novembra 1957. godine na području Golije stavljena je pod zaštitu države mešovita šuma smrče, jele i bukve. Za navedeni prostor, Zavod za zaštitu prirode i naučno proučavanje prirodnih retkosti NR Srbije doneo je Rešenje o stavljanju pod zaštitu države mešovite sastojine smrče, jele i bukve na planini Goliji broj 610 od 4. novembra 1957. god. pod nazivom Strogi prirodni rezervat „Jankov Kamen“. Oko 10 godina kasnije, 1966. godine, Republički zavod za zaštitu prirode je predložio površinu za stavljanje pod zaštitu države jezero-tresava koja predstavlja redak primerak geobotaničkog sastava tresave na površini od 2,0 ha, Rešenjem o stavljanju pod zaštitu države Dajićskog jezera – tresave na planini Goliji, iznad sela Gleđice broj 05-10162/1 – SO Ivanjica. Kompleks manastira Studenica, podignut sa desne strane reke Studenice na blago nagnutoj terasi površine 269,34 ha, zaštićen je 1988. godine kao Prirodni pristor oko nepokretnog kulturnog dobra Manastir Studenica Odlukom o utvrđivanju granica neposredne okoline i zaštiti prirodnog prostora Manastira Studenica (SO Kraljevo I Broj 350-22/88 od 29. decembra 1988). U okviru zidina spomenika kulture manastira Studenice, odnosno u njegovom dvorištu u porti, na samom ulazu sa desne strane pored kapije nalazi se stablo zelenike ili božikovine (Ilex aquifolium) koje je stavljeno pod zaštitu države kao Spomenik prirode „Stablo zelenike – u porti Manastira Studenice“ Rešenjem opštine Kraljevo 01-broj 633/3. Nakon obavljenih terenskih istraživanja koja su trajala od 1996. do 1999. godine izrađena je studija zaštite Park prirode „Golija“ na osnovu koje je Vlada Republike Srbije donela Uredbu o zaštiti parka prirode Golija 05 broj 353 – 6800/2001 – „Službeni glasnik RS“, br. 45/2001. Vlada Republike Srbije kojom se ovo područje „stavlja se pod zaštitu radi očuvanja vrednosti i poboljšanja stanja: šuma, predstavljenih prostranim, kvalitetnim, raznovrsnim i u drugom pogledu značajnim šumskim ekosistemima; obeležja predela, sadržanih u izvanrednoj lepoti, raznovrsnosti i dinamici pejsaža; kulturnih dobara i njihove okoline, među kojima su manastir Studenica, spomenik kulture svetskog značaja i manastir Gradac, od izuzetnog nacionalnog značaja, kao i drugi brojni objekti kulturno – istorijskih vrednosti; trajnosti i kvaliteta osnovnih prirodnih resursa (vode, zemljište i biljni pokrivač), uključujući i prostor kao urbanistički resurs; biološke raznovrsnosti zasnovane na velikom broju vrsta biljaka i životinja i njihovih zajednica i prisustvu retkih, endemičnih i reliktnih vrsta; geo-nasleđa, predstavljenog neobičnim i atraktivnim oblicima reljefa i brojnim vodnim objektima i pojavama u vidu izvora, planinskih vodotoka i tresavskih jezera“. Površina zaštićenog područja iznosila je 75.183,00 ha sa ustanovljenim režimom zaštite I, II i III stepena. Poslednja u nizu, doneta je o izmeni Uredbe o zaštiti Parka prirode Golija broj: 110-00-636/2009-01 od 23.06.2009 – „Službeni glasnik RS“, br. br. 47/2009 koja se odnosi na izmene zabrane eksploatacije mineralnih sirovina u režimima zaštite II i III stepena. Zavod za zaštitu prirode Srbije je izvršio ponovno vrednovanje područja Golije, te je dostavljanjem Studije zaštite Ministarstvu zaštite životne sredine pokrenut postupak zaštite ovog područja dana 18.08.2020. godine. Shodno utvrđenim vrednostima i predloženoj kategoriji zaštite, Ministarstvo zaštite životne sredine pripremilo je Nacrt Uredbe, kojom se područje Golije kategoriše kao zaštićeno područje I (prve) kategorije, sa utvrđenim režimima zaštite I (prvog), II (drugog) i III (trećeg) stepena, te predlaže povećanje površine pod zaštitom na 75.838,94 ha. Prirodno dobro Golija je planinska regija koja u svojim granicama obuhvata planine Goliju, Radočelo i vrlo mali deo prostora planine Čemernog. Golija je i najviša planina jugozapadne Srbije (1833 m n.v.). Pruža se u dužini od 32 km u obliku položenog latiničnog slova S. Predeo prirodnog dobra izbrazdan je dubokim rečnim dolinama, između kojih su uzvišenja različitog oblika i veličine. Ona su zasečena serijom površi, terasa i podova, tako da prostor daje utisak stupnjevite plastike. Sliv Moravice i Studenice sa svojim mnogobrojnim pritokama su glavni nosioci geomorfooških procesa i oblika reljefa. Mreža pritoka ovih reka dovodi do još većeg broja brazdanja reljefa na duboke doline i istaknute grebene. Mnoge doline imaju klisurast karakter. Orografija terena je najsloženija u planinskoj zoni. Pored Jankovog kamena (1833 m n.v.), veći visovi su: Crni vrh (1796 m n.v.), Radulovac (1785 m n.v.), Bojevo brdo (1748 m n.v.), Odsedelica (1731 m n.v.) i Pajina česma (1725 m n.v.). S obzirom na reljefske, klimatske, hidrografske i vegetacijske uslove, različitost geološkog supstrata i uticaj čoveka, na Goliji su obrazovana zemljišta koja svojim morfološkim izgledom, fizičkim i hemijskim osobinama pripadaju različitim taksonomskim jedinicama. Na području Golije se nalaze zemljišta na silikatnim supstratima i krečnjacima. Pod krečnjacima se nalaze znatne površine ali može se smatrati da su silikatne stene glavni supstrat za obrazovanje zemljišta na ovom području. Na Goliji je prisutno i nekoliko tresetišta ili tresavskih livada. Planina Golija zahvaljujući svom geološkom sastavu, velikom količinom padavina istaloženih tokom godine, poseduje dobru i gustu rečnu mrežu. Zbog svoje veličine, najprostranija planina Starovlaško-raške visije, Golija je hidrološko čvorište od kojeg se razilaze nekoliko većih reka, a to su Golijska Moravica i Studenica koje otiču na sever. Vodene tokove formiraju mnogobrojni izvori, slabije ili jače izdašnosti, uglavnom tokom cele godine aktivni. Izvori su zastupljeni po čitavoj planini i ima ih preko 100. Geografski položaj, raznovrsnost reljefa, nadmorska visina, vegetacija i drugi faktori bitno utiču na raznolikost i odlike klime Parka prirode „Golija“, a po pojedinim elementima klime izdvojena su tri klimatska reona: dolinski sa brdskim, prelazni i planinski. Zahvaljujući specifičnoj geološkoj građi, pedološkom pokrivaču, bogatstvu vode, karakteristikama klime omogućen je opstanak raznovrsnog živog sveta. U florističkom sastavu na Goliji utvrđeno prisustvo 515 vrsta, a pretpostavlja se da ima više od 800 vrsta. Nacionalni i međunarodni značaj ima 240 vrsta. Strogo zaštićenih je 34, a zaštićenih 95. Broj vrsta iz kategorije zaštićenih, a koje su na Uredbi o stavljanju pod kontrolu korišćenja i prometa divlje flore i faune je 46. Utvrđeno je prisustvo 29 vrsta iz familije orhideja, a orhideja – Epipactis leptochila subsp. neglecta i majski kačun Dactylorhiza fuchsii pronađeni na Goliji su novi taksoni za floru Srbije. Posebne odlike flore Golije su planinski javor
Javni uvid i javna rasprava o nacrtu uredbe o proglašenju i studiji zaštite PIO „Rajac“
Područje Rajca je prvi put zaštićeno kao Predeo naročite prirodne lepote, kada je Savet za prosvetu i kulturu Narodnog odbora opštine Ljig, na osnovu stručnog mišljenja Republičkog zavoda za zaštitu prirode 1963. godine, doneo Rešenje o stavljanju pod zaštitu države dela Rajca, kao predela naročite prirodne lepote, na površini od 1200 ha. Zavod za zaštitu prirode Srbije je izvršio ponovno vrednovanje područja Rajca, te je dostavljanjem Studije zaštite Ministarstvu zaštite životne sredine pokrenut postupak zaštite ovog područja dana 12.07.2019. godine. Shodno utvrđenim vrednostima i predloženoj kategoriji zaštite, Ministarstvo zaštite životne sredine pripremilo je Nacrt Uredbe, kojom se područje Rajca kategoriše kao zaštićeno područje II (druge) kategorije, sa utvrđenim režimima zaštite I (prvog), II (drugog) i III (trećeg) stepena, te predlaže povećanje površine pod zaštitom na 1.737,15 ha. Predeo Rajca po svojim morfoambijentalnim odlikama predstavlja najatraktivniji predeo Valjevskih planina. Pripada srpsko-balkanskom makroregionu, koji odlikuje heterogeni predeoni obrazac. Ovu planinsku visoravan odlikuju karakteristični geomorfološki fenomeni karsta. Poseduje sve odlike šumovitih niskih planina šumadijske grede sa razbijenim tipom naselja. Zahvaljujući vrlo dinamičnoj morfologiji, velikim šumskim kompleksima lišćarskih šuma, mozaičnom rasporedu bukovih i hrastovih šuma, livada i pašnjaka prožetim ivicama i međama, prisustvu raznovrsne flore i faune, celo ovo područje ima veoma atraktivne pejzažne karakteristike, ne samo leti, nego tokom svih godišnjih doba. Snažan pečat prirodnim vrednostima Rajca daje istorijski i tradicionalni momenat. Predeo Rajca predstavlja zasebnu geološku i geomorfološku celinu u odnosu na područje planine Suvobor. Severne i južne strane Rajca karakterišu strmi odseci, u čijim podnožjima se nalaze kraška izvorišta, potoci i rečice. Plato Rajca je širok greben, zatalasane površine, koji zbog svoje krečnjačke podloge obiluje tipičnim kraškim oblicima (vrtačama, manjim uvalama i skrašćenim dolinama, pećinama, jamama i dr.). Od ukupno 12 istraženih speleoloških objekata koji se nalaze na području Rajca (5 jama i 7 pećina), najznačajnije su „Velika pećina u Brezacima“ i „Stepanovića pećina“. Rajac karakterišu dva značajna Objekta hidrološkog nasleđa Srbije, a to su: snažno kraško vrelo Ljiga i izvorište Dičina. Pored njih, izdvajaju se potencijalni objekti hidrološkog nasleđa, a to su: vodopad Crkvine na potoku Slap, kao jedan od najlepših i najznačajnijih hidrološko-geomorfoloških fenomena područja Rajca i Ponornica Stepanovića pećine, kao jedan od najznačajnijih lokaliteta geonasleđa područja Rajca zbog svoje retkosti, izraženih hidrografskih i geomorfoloških odlika i ambijentalnih vrednosti. Predeo Rajca pripada zoni umereno kontinentalne klime. Blagotvoran uticaj klime Rajca sa izraženim efektom vazdušne banje pogoduje razvoju zdravstvenog turizma, posebno u svrhu oporavilišta, odmora, rekreacije i relaksacije, pripremama sportista i razvoju rekreativnog turizma naročito u letnjem periodu i početkom jeseni. Vegetaciju Rajca čine površine obrasle šumama i livadama, sa umetnutim obradivim površinama i isprepletanom mrežom živica, međa i pojedinačnih ili grupisanih stabala. U predelu Rajca razvili su se različiti tipovi šumske vegetacije. U nižim delovima, javljaju se kserotermne klimatogene zajednice hrastova, pre svega sladuna i cera. Na većim nadmorskim visinama, smenjuju se mezofilnije varijante hrastovih šuma (cer, kitnjak i grab, kitnjak). Severne strane ekspozicije, kao i prostori sa uvalama, karakteriše stanište mezofilne bukve. U vegetacijskom smislu, značajno je pristustvo kostrike u gustom sklopu, na površinama od nekoliko hektara, koje se nalaze ispod čiste sastojine šume crnog graba, što predstavlja pravu retkost za čitavo područje Srbije. Takođe, retka je i pojava zajednice crnog graba sa kostrikom koja je ovde prisutna. Isto tako, značajna je sastojina bukve i crnog graba, ostrvskog tipa, koja se nalazi isključivo na krečnjacima većih nagiba i koja se smatra reliktnom. Šume, koje se javljaju u vidu zaštitnog pojasa oko livada, raspoređene su na obodu predela, tako da ceo prostor izgleda i funkcioniše kao jedinstvena celina. Livade i pašnjaci Rajca predstavljaju izuzetan resurs ovog predela. Zaštititom livadskih zajednica i staništa sa aspekta očuvanja biodiverziteta, vraćanjem i jačanjem postojećih i uvođenjem novih oblika tradicionalnih načina korišćenja i aktiviranjem agroekoloških programa, te prepoznavanjem ovih livadskih ekosistema kao poljoprivrednih područja visoke prirodne vrednosti, predeo Rajca će dobiti atribute koji ga nominuju za buduće NATURA 2000 područje. Flora i fauna predela Rajca je raznovrsna i predstavljena retkim i ugroženim biljnim i životinjskim vrstama, od kojih su mnoge zaštićene. Zabeležena su ukupno 243 biljna taksona, od kojih 75 ima i nacionalni i međunarodni značaj, i to: Sa aspekta raznovrsnosti i brojnosti različitih vrsta flore, najznačajniji lokalitet je „Velika provalija“ koji se nalazi u režimu zaštite I stepena. U njemu je zabeleženo 30 vrsta drveća (2/3 od ukupnog broja za celo područje Rajca), a posebna vrednost lokaliteta se ogleda u prisustvu vrste crnog graba (Ostrya carpinifolia) sa kostrikom u gustom sklopu, što je prava retkost za područje Srbije. Od reliktnih vrsta ističu se grupacije paprati, zlatna paprat (Asplenium ceterach), jelenji jezik (Asplenium scolopendrium) i bujad (Pteridium aquilinum). Na lokalitetu „Velika provalija“ kao potencijalnom NATURA 2000 području, zastupljene su vrste i staništa koje ga opredeljuju za tu nominaciju, a to su: a. vrsta plaštak (Anacamptis pyramidalis) b. reliktni tip staništa A2.92 Šume crnog graba (Ostrya carpinifolia) !41.8 Frag(B)) c. sleznica (Asplenium adulterinum), koja se navodi na Dodatku II Direktive o staništima d. 14 vrsta ptica koje se nalaze na Dodatku I Direktive o pticama Vegetacijsku sliku predela Rajca čini 6 tipova šuma: Šuma sladuna i cera (Quercetum frainetto – cerris subass. typicum), Šuma sladuna i cera sa kostrikom (Quercetum frainetto cerris subass. aculeatetosum), Šuma sladuna i cera sa crnim grabom (Ostryo – Quercetum farnetto – cerris), Šuma kitnjaka i cera (Quercetum petraeae–cerris), Šuma brdske bukve (Fagetum moesiacae submontanum), Šuma bukve i crnog graba (Ostryo – Fagetum moesiacae). Od ukupno 38 vrsta koje su navedene u spisku TBFRA, 12 vrsta je zastupljeno na području Rajca. Od tog broja, samo jedna je reliktna vrsta crni grab (Ostrya carpinifolia Scop.), dok su ostale kategorisane vrste kao retke i ugrožene vrste: brekinja (Sorbus torminalis), jarebika (Sorbus aucuparia), beli jasen (Fraxinus excelsior), jasika (Populus tremula), divlja kruška (Pyrus pyraster), divlja jabuka (Malus silvestris), divlja trešnja (Prunus avium), brdski brest (Ulmus montana), poljski brest (Ulmus minor), javor mleč (Acer platanoides) i breza (Betula pendula). Brdske šume bukve su najvredniji tip šume na zaštićenom području, posebno na lokalitetu „Krševi“ i „Crkvena kosa“, iznad vrela Ba, gde sa crnim grabom stvara reliktnu zajednicu. Na području Rajca pronađene su 3 vrste insekata iz reda tvrdokrilaca (Coleoptera), koje su prvi put zabeležene u podacima o fauni Republike Srbije. To su Omalium rivulare, Atheta contristata i Aleochara (Xenochara) funebris. One su pronađene na lokalitetima „Velika Bezdan“, „Velika pećina u Brezacima“ i „Stepanovića pećina“. Pored navedenih vrsta, najznačajniji nalaz za